Φόβος…

Μία έννοια που υποδηλώνει τρόμο και πανικό. Μία έννοια που οι Αρχαίοι Έλληνες την προσωποποίησαν, σαν τον γιο του Άρη και της Αφροδίτης.

Αλήθεια, σήμερα φοβάσαι;

Κάθε μέρα θα φοβάσαι, εφόσον βρίσκεσαι μπροστά από μία τηλεόραση ή έναν υπολογιστή, λειτουργώντας σαν δέκτης κάθε είδους προπαγάνδας. Μία πετυχημένη προπαγάνδα θα πρέπει να έχει και ισχυρές δόσεις φόβου. Αυτό είναι το μυστικό της επιτυχίας.

Δεχόμενος όλα αυτά τα ερεθίσματα, αποξενώνεσαι από τον ίδιο σου τον εαυτό, αρχίζεις να φοβάσαι τα πάντα και κλείνεσαι μέσα στον εαυτό σου (και στο σπίτι σου), αποκομμένος από κάθε πραγματικό συναίσθημα του έξω κόσμου.

Η μεγαλύτερη επανάσταση που μπορεί να κάνει το ανθρώπινο είδος, δεν είναι ούτε τεχνολογική, ούτε κοινωνική, αλλά πνευματική. Είναι η επανάσταση για το επόμενο επίπεδο διανόησης.

• Βγες έξω από το μυαλό σου και πες στο κορίτσι/αγόρι που σκέφτεσαι, τα συναισθήματά σου.

• Βγες έξω από το μυαλό σου και πρότεινέ της/του να βγείτε οι δυο σας.

• Βγες έξω από το μυαλό σου και μην επιτρέπεις να το επηρεάζουν δημοσιογράφοι και πάσης φύσεως "τηλεοπτικοί ειδικοί".

• Βγες έξω από το μυαλό σου και κοίταξέ το. Είναι ένας υπέροχος "οργανισμός", που πνίγεται κάτω από το αίσθημα του φόβου.

Θυμίσου…

Μην λειτουργείς ως διεκπεραιωτής της ζωής των άλλων, αλλά ως διαχειριστής της δικής σου ζωής.

Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με μια έννοια που χρησιμοποιήθηκε από πολλούς στην πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας στη νεότερη ιστορία αλλά και σήμερα. Αυτή η έννοια είναι η πρόοδος και πώς αυτή μπορεί να εκφράσει τόσο την ανάπτυξη, όσο και τη διάκριση των κοινωνικοπολιτικών ιδεών.

Αφορμή για τη συγγραφή στάθηκε η πρόσφατη «επίθεση» εναντίον διαδηλωτών του ΠΑΜΕ και η μονοπώληση των αντιδράσεων από μέρους του κομουνιστικού κόμματος στη περίοδο κρίσης που διανύει η χώρα. Είναι ολοφάνερο πως το κύρος του επαναστατημένου και η εγκυρότητα των ιδεών που πρεσβεύει, έχουν άμεση σχέση με το χαρακτηρισμό του υποκειμένου ως προοδευτικό. Αναγκαίο συνεπώς είναι να προσπαθήσουμε να ξεκαθαρίσουμε τι συνεπάγεται ο χαρακτηρισμός κάποιου ως προοδευτικού και τι ακριβώς υπονοείται με την έννοια πρόοδος.

Για να ορίσουμε κάτι ως προοδευτικό, θα πρέπει κατ’ αρχάς να αποδεχτούμε πως η πρόοδος έχει μία συγκεκριμένη κατεύθυνση και αυτή είναι προς τα εμπρός. Όμως όταν λέμε εμπρός, τι ακριβώς εννοούμε; Η κατεύθυνση σάμπως δε παίρνει σάρκα και οστά από τον καθορισμό συγκεκριμένων στόχων; Μήπως για τα παραπάνω, δεν είναι εξάλλου αναγκαία και μία επικράτηση ιδεών, παραδοχών, αντιλήψεων οι οποίες θα πρέπει να προηγούνται του ορισμού της κατεύθυνσης της προόδου; Όταν οι στόχοι έχουν τεθεί και το μοντέλο αποτελέσει ένα πρότυπο, όταν το μοντέλο επικυρώνεται με τη σύμπλευσή του με τις επικρατούσες αντιλήψεις, τότε πια έχει γίνει ξεκάθαρο τι σημαίνει πρόοδος.

Με βάση λοιπόν τα παραπάνω, είμαστε πλέον στη θέση να τοποθετούμε τα άτομα και τις αντιλήψεις είτε μέσα στην έννοια της προόδου, είτε εκτός. Είμαστε σε θέση, μια ιδεολογία, μία πρόταση, κάποιες αρχές και αξίες, κάποιες επιδιώξεις, αν γίνονται προς την κατεύθυνση της προόδου να προσδίδουν και στο υποκείμενο την ίδια ιδιότητα, ενώ αν τα παραπάνω στοιχεία χαρακτηρίζονται από οπισθοδρομικότητα και αδράνεια, τότε μιλάμε για συντήρηση. Όσο οι ιδέες αλλάζουν, εξελίσσονται και δέχονται την τριβή του χρόνου, έχουμε και την εμφάνιση νέων ορισμών, νεοσυντηρητικών, νεοφιλελεύθεροων, νεο κάτι. Αλλά πάντα η κεντρική ιδέα της προόδου μέσα από το χρωματισμό της και τη δυναμική της στο χρόνο όταν προέρχεται από μία πολύ συγκεκριμένη αφετηρία, δε μπορεί παρά να μένει μία συμπαγής μάζα που μοιάζει σαν αντί η ίδια η πρόοδος να κινείται στην ιστορία, να φτάνει στο σημείο να επιβάλει την ίδια την ιστορία να κινηθεί γύρω από την έννοιά της όπως αυτή διαμορφώθηκε από τις αρχικές συνθήκες.

Αυτό που προσπαθώ να περιγράψω στα παραπάνω, είναι ότι η φύση της έννοιας της προόδου όπως αυτή πλέον γίνεται αντιληπτή, είναι απολύτως σύμφωνη με ένα ιδεαλιστικό πρότυπο. Σύμφωνα με αυτό, οι ιδέες, οι αρχές, οι αξίες και οι κατευθύνσεις, προϋπάρχουν του κόσμου αυτού, ή μάλλον είναι αυτόφωτες και οφείλουν να δουν την αντανάκλασή τους στον υλικό κόσμο και στην ανθρώπινη κοινωνία. Συνεπώς, η πρόοδος υπό αυτό το πρίσμα είναι η επιχείρηση προσέγγισης αυτών των ιδεών που ως πρότυπα υπάρχουν στον κόσμο των ιδεών και οφείλουμε να τα κάνουμε πραγματικότητα. Το οξύμωρο του πράγματος όμως είναι ότι ιδέες αντιλαμβανόμενες ως προοδευτικές, όπως ο μαρξισμός και οι εκφάνσεις του, έχουν πολύ λίγα κοινά σημεία με τον ιδεαλισμό του Πλάτωνα.

Με αφορμή ένα πρόσφατο ανάγνωσμα του Πόππερ, θα ήθελα να συνδέσω την έννοια της προόδου με την εξελικτική θεωρεία του Δαρβίνου και τη μέθοδο της επιστήμης. Σύμφωνα με τη θεωρεία του Δαρβίνου, η εξέλιξη των ιδεών από το απλούστερο προς το πιο πολύπλοκο, η οποία συμβαίνει μέσω της μετάλλαξης του γενετικού υλικού των ειδών, δε συμβαίνει βάσει κάποιων a priori κατευθυντήριων αρχών. Η μετάλλαξη δηλαδή του γενετικού υλικού ενός οργανισμού, δεν ακολουθεί κάποιες επιταγές, αλλά γίνεται με τυχαίο τρόπο. Μία μεμονωμένη μετάλλαξη ίσως προκαλέσει πρόβλημα για το άτομο, αλλά η διαδικασία αποδεικνύεται επωφελής προς το είδος. Η μετάλλαξη συμβαίνει με τυχαίο τρόπο, χωρίς τάσεις. Το αν η μετάλλαξη αποδειχθεί επωφελής ή όχι θα το αξιολογήσουν οι πολύ συγκεκριμένες συνθήκες που συνέβη. Ο χρόνος και ο τόπος συνεπώς είναι καθοριστικής σημασίας για την επιτυχία ή την αποτυχία. Στη συνέχεια η μετάλλαξη, αν είναι θετική για το είδος, θα βρει το δρόμο της για την παγίωση και την αναπαραγωγή του γονιδίου που τη φέρει. Αυτό όμως που πρέπει να τονιστεί, είναι ότι η αρχική δοκιμή δε γίνεται κατόπιν επιλογής, κατόπιν κάποιας διαίσθησης για το σωστό, αλλά τυχαία, προς όλες τις κατευθύνσεις.

Με την εξελικτική θεωρεία μπορεί να παραλληλιστεί η μέθοδος της επιστήμης της δοκιμής και λάθους. Οποιαδήποτε ανακάλυψη, εφεύρεση, έχουν δοκιμαστεί και επιβεβαιωθεί πριν γίνουν αποδεκτές. Ο επιστήμονας ίσως έχει κάποιες κατευθυντήριες γραμμές και θέσει από μόνος του ένα ερώτημα που ψάχνει απάντηση. Αυτό το ερώτημα ίσως βασίζεται σε κάποιες αρχές, αλλά η επιβεβαίωση της θεωρίας, θα γίνει με την παρατήρηση και το πείραμα. Ο ίδιος ο Πόππερ θεωρεί ότι μια θεωρεία, είναι έγκυρη μόνο όταν μπορεί να καταστεί ελέγξιμη και απορρίψιμη. Αν αφήσουμε όμως κατά μέρους τις αρχικές ιδέες και επικεντρωθούμε στην παρατήρηση και το πείραμα, θα δούμε ότι η έννοια του τυχαίου είναι απαραίτητη. Μία στατιστική ανάλυση, απομονώνει πάντα τους τυχαίους παράγοντες και επιχειρεί να βρει τη σχέση αιτίου αιτιατού. Η σχέση αιτίου αιτιατού με τη σειρά της δεν είναι άλλο από μία τυχαιότητα που απλώς επιβεβαιώθηκε εκ των πραγμάτων. Ένα πείραμα που γίνεται σε ένα εργαστήριο, εξετάζει όλες τις παραμέτρους ώστε να πάρει όλες τις τυχαίες διακυμάνσεις και να ελέγξει τη συμπεριφορά του αντικειμένου σε διάφορες συνθήκες. Η ανακαλύψεις στις επιστήμες, δε γίνονται από την επιβεβαίωση μιας θεωρίας μέσω ενός πειράματος ή μιας παρατήρησης, αλλά από τη διάψευσή τους. Είναι το λάθος, το οποίο δίνει την κατευθυντήρια γραμμή στην εξέλιξη της ανακάλυψης και όχι η αρχική ιδέα και διαίσθηση σχετικά με την ισχύ μίας πρότασης. Οι ιδέες είναι ποικίλες και οι αρχικές τάσεις πολλές. Όλες αυτές όμως κινούνται με μια φυγόκεντρο δύναμη προς όλες τις κατευθύνσεις και αυτό που τελικά θα αναδείξει την επικρατούσα είναι το σφάλμα, όχι η αρχική πρόθεση επιβεβαίωσης.

Τα δύο κοινά σημεία της θεωρίας της εξέλιξης και της μεθόδου των επιστημών, είναι λοιπόν η τυχαία δοκιμή και το λάθος. Τα λάθη συσσωρεύονται στη συλλογική μνήμη και ότι απομένει είναι ο ελεύθερος χώρος για να κινηθούμε-πάλι με τυχαίο τρόπο. Τα αποτελέσματα αυτής της μεθόδου, που προϋπήρχε στη φύση και την υιοθέτησε ο άνθρωπος, είναι, η δημιουργία του ίδιου του ανθρώπινου είδους, στην πρώτη περίπτωση, από απλούς μονοκύτταρους οργανισμούς και τα αμέτρητα επιτεύγματα των επιστημών και ο βαθμός που αυτά έχουν βελτιώσει τη ζωή μας στη δεύτερη περίπτωση.

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, νομίζω -για μένα τουλάχιστον- είναι ξεκάθαρο, ποια έννοια πρέπει να έχει η πρόοδος και στην κοινωνικοπολιτική σφαίρα. Η προσδοκία των θετικών αποτελεσμάτων επιβεβαιώνεται από την παραπάνω μέθοδο. Μέθοδο την οποία, είχε η φύση, χρησιμοποίησε ο άνθρωπος για να δαμάσει τη φύση και θα πρέπει να χρησιμοποιείται κατά βάση και για να δαμάσει ο άνθρωπος τον ίδιο του τον εαυτό, την ίδια του την κοινωνία. Η πρόοδος είναι μια τυχαία κατεύθυνση η οποία επιβεβαιώθηκε και επιβίωσε από τον έλεγχο που της άσκησε η πραγματικότητα. Οι ιδέες διαμορφώνονται μέσα στην ιστορία και όχι εκτός αυτής.

Με όλα αυτά, μάλλον θα ήταν περιττό να μιλήσουμε για την ανάγκη επαναπροσδιορισμού των όρων συντηρητικός και προοδευτικός, για να μη κάνουμε λόγο για αντιστροφή τους. Όλοι αυτοί οι θρασείς που τοποθετούνται τόσο απόλυτα και υποτάσσονται σε δεδομένες ιδέες και αρχές, καλά θα έκαναν να χαλαρώσουν λίγο, να αφήσουν τη σκέψη τους ελεύθερη και αν αυτή μπορεί να πάει αρκετά μακριά, τότε ίσως αποκολληθούν από την εμμονή τους σε ογκόλιθους του παρελθόντος.

Χρεωθήκαμε την ζωή με την γέννηση μας, και όλοι μας θα πληρώσουμε το τίμημα της με τον θάνατο μας!

Όλα τα υπόλοιπα που συμβαίνουν ενδιάμεσα θα πρέπει να μας χαρίζονται”

Bill Hicks

Όταν η χρήση του χρήματος, για τον σκοπό της διαχείρισης και ανταλλαγής αγαθών πρωτοεμφανίστηκε στην κοιλάδα της αρχαίας Μεσοποταμίας (σημερινό Ιράκ & Συρία) πριν 5.000 χρόνια, μια θεωρία - η οποία από τότε λυμαίνεται την αντίληψη των ανθρώπων για την ζωή - γεννήθηκε. Ονομάστηκε: «Το Βασικό Πρόβλημα της Οικονομίας» και διακηρύσσεται σαν «Ευαγγέλιο» σ’ όλους του μαθητές του συστήματος της ελεύθερης αγοράς. Δυστυχώς οι αντιδράσεις για την ακεραιότητα του είναι σπάνιες, και οικονομολόγοι όλων των επιπέδων κατηχούνται ακατάπαυστα στο δόγμα του, μ’ ένα άρτια καθοδηγούμενο ψέμα για τα θεμέλια της ανθρώπινης κοινωνιολογίας. Έχει ως αρχή τα παρακάτω:

«Οι πρώτες ύλες της Γης είναι πεπερασμένες, αλλά οι ανάγκες του ανθρώπου άπειρες»

Η αλήθεια όμως, την οποία λίγοι γνωρίζουν είναι, ότι δεν υπάρχει «βασικό πρόβλημα της οικονομίας».

Για να το καταλάβουμε καλύτερα αυτό, πρέπει αρχικά να αποσαφηνιστεί κάποια ορολογία, και το κυριότερο από όλα η λανθασμένη έκφραση της «ανθρώπινης φύσης».

Η ανθρώπινη φύση συχνά καθορίζεται ως: «τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά της ανθρωπότητας τα οποία υποτίθεται ότι διακατέχουν όλο το ανθρώπινο γένος». Όπως το «βασικό πρόβλημα της οικονομίας», η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει το χαρακτηριστικό της «ανθρώπινης φύσης», τουλάχιστον με την εσκεμμένα λανθασμένη έκταση στην οποία της δίνεται και την οποία αντιλαμβάνεται η πλειονότητα. Οι άνθρωποι, ως είδος, στην πραγματικότητα δεν γεννιούνται με κάποιο κοινό χαρακτηριστικό. Κατά γενική παραδοχή, το μοναδικό πράγμα που είναι κοινό για όλους είναι η βασική ανάγκη για επιβίωση, μέσω της κατανάλωσης θρεπτικής και υγιεινής τροφής, πόσιμου νερού και στέγασης για την προστασία από τα στοιχεία της φύσης. Κανένας δεν γεννιέται με την πρόθεση να πεθάνει και εξ αυτού μπορούμε ορθώς να υποστηρίξουμε ότι η επιθυμία για επιβίωση είναι μέρος της «ανθρώπινης φύσης». Σ’ αυτό τελικά αρχίζουν και τελειώνουν τα κοινά χαρακτηριστικά της ανθρωπότητας και για αυτό δεν υπάρχει στην πραγματικότητα και «ανθρώπινη απληστία» ή το «βασικό πρόβλημα της οικονομίας». Όλοι αυτοί οι μύθοι σχεδιάστηκαν και συντηρούνται για να διατηρηθεί η πίστη σ’ ένα ελαττωματικό σύστημα.

Επιπροσθέτως, ο όρος «Νομισματικό σύστημα» πρέπει να αποσαφηνιστεί. Η φράση «Νομισματ-ικό» σαν έννοια χρησιμοποιείται σ’ αυτό το έγγραφο στην θέση όλων των άλλων ιδεολογικών συστημάτων: Καπιταλιστικών, Κομμουνιστικών, Σοσιαλιστικών, Φασιστικών (κ.ο.κ), επειδή όλα αυτά τα ιδεολογικά συστήματα θεμελιωδώς είναι το ίδιο. Είναι ιδεολογικά συστήματα άσχετα με την πραγματικότητα, με ακριβώς τον ίδιο βαθυστόχαστο πυρήνα: την άνευ όρων απαράδεκτη πίστη στο «Νομισματικό σύστημα». Κατ’ αυτή την έννοια η Κομμουνιστική Κίνα και η Καπιταλιστική Αμερική δεν διαφέρουν, και για αυτό ο όρος «Νομισματικό» χρησιμοποιείται για την ακριβή περιγραφή του συστήματος, που βασίζεται στην ελεύθερη αγορά, όπου η εργασία πωλείται σε σταθερή βάση, με σκοπό την υποστήριξη-τροφοδότηση της ανάγκης για κυκλική κατανάλωση. Αυτή η γενική οικονομική διεργασία θα αποκαλείται στο εξής ως : «Νομισματικό σύστημα».

Κανένα ανθρώπινο ον δεν είναι από την φύση του άπληστο. Παρομοίως κανείς δεν μπορεί να χαρακτηριστεί σαν «καλός», «κακός», «έξυπνος», «ανόητος» ή με οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό: όλα αυτά απλά έχουν τις ρίζες τους στις αρχέγονες αντιλήψεις της θρησκείας ότι υπάρχουν «καλοί» και «κακοί» άνθρωποι. Σαν ολοκληρωμένο είδος, αυτά που περιλαμβάνονται στην ανθρώπινη ύπαρξη, είναι απλά η ύπαρξη(οντότητα) της. Κάθε αγόρι και κάθε κορίτσι γεννιέται ίσο σ’ αυτόν τον κόσμο: ένας κενός «πίνακας ζωγραφικής». Καμιά ανθρώπινη ύπαρξη δεν είναι ανταγωνιστική ή υλιστική – εξαρτάται από την αξία που δίνει κάποιος σ’ αυτά τα χαρακτηριστικά - ως αποτέλεσμα ενός γενετικά ενσωματωμένου προτερήματος ή ελαττώματος, και γι αυτό το «βασικό πρόβλημα της οικονομίας» είναι ουσιαστικά χωρίς νόημα: οι άνθρωποι καθίστανται να πιστεύουν υπό τις παρούσες συνθήκες ότι οι ανάγκες τους είναι άπειρες, αλλά αυτό δεν είναι έμφυτο, απαράλλακτο ή σταθερό χαρακτηριστικό.

Ο πρώτος άνθρωπος, ο οποίος αφού έκλεισε μια χούφτα γης στην παλάμη του είπε: «αυτό είναι δικό μου» και απλά βρήκε ανθρώπους να τον πιστέψουν, ήταν ο ιδρυτής της σημερινής κοινωνίας. Πόσα εγκλήματα, πόλεμοι, φόνοι, δυστυχίες και πόσο τρόμο θα είχε αποφύγει το ανθρώπινο γένος, αν κάποιος αντιπαρέρχονταν τα παραπάνω και αντ’ αυτού έλεγε στους συνανθρώπους του: Προσέξτε αυτά που λέει αυτός ο λαοπλάνος. Είστε χαμένοι αν ξεχάστε ότι οι καρποί αυτής της Γης ανήκουν σ όλους μας και η Γη σε κανέναν.

Jean-Jacques Rousseau
Η ιστορία είναι γεμάτη από γεγονότα όπως πόλεμοι, επιδρομές, γενοκτονίες και με κάθε μέσο, κατάχρησης ισχύος σε τακτική βάση, από ανθρώπους που επιθυμούν να οικειοποιηθούν ότι δεν τους ανήκει, και έτσι είναι πολύ εύκολο να κατανοήσουμε γιατί είναι ευρέως αποδεκτή η θεωρία, ότι οι άνθρωποι εμμέσως είναι ανταγωνιστικοί, επεκτατικοί και ιδιοτελείς. Παρότι αναπόδεικτη, η παραπάνω θέση είναι επιφανειακή και αναληθής. Ο καλύτερος τρόπος για να εξηγήσουμε τα παραπάνω, είναι η ευρέως διαδεδομένη εξαιρετική διατύπωση του Βέλγου οικονομολόγου Bernard Lietaur, ο οποίος ήταν από τα ιδρυτικά μέλη του Ευρωπαϊκού νομισματικού συστήματος και αποσαφήνισε το θέμα συνοπτικά:

«Η απληστία και ο ανταγωνισμός δεν είναι αποτέλεσμα της αμετάβλητης ανθρώπινης φύσης…

Η απληστία και ο φόβος της έλλειψης, είναι στην πραγματικότητα χαρακτηριστικά τα οποία ακατάπαυστα δημιουργούνται και διευρύνονται, ως άμεσο αποτέλεσμα της χρήσης των χρημάτων…

Μπορούμε να παράγουμε όση τροφή χρειάζεται για να τραφούν όλοι και να δώσουμε εργασία σ’ όλους τους ανθρώπους, αλλά προφανέστατα δεν υπάρχουν χρήματα για να τα πληρώσουμε όλα αυτά.

Ο σκοπός των κεντρικών τραπεζών είναι να δημιουργούν και να διατηρούν αυτή την έλλειψη, άμεση συνέπεια της οποίας είναι η αντιπαλότητα με σκοπό την επιβίωση…»

Τι ακριβώς εννοούσε όμως ο Lietaur; Αρχικά καταθέτει ότι, η απληστία, ο ανταγωνισμός και άλλα παρόμοια χαρακτηριστικά, δεν είναι έμφυτα στον άνθρωπο. Εν ολίγοις, δεν είναι θεμελιωδώς ενσωματωμένα στο ανθρώπινο είδος, που τουναντίον σημαίνει ότι μπορούν να μεταβληθούν και να εξαλειφθούν. Κατόπιν καταδεικνύει την πραγματική τους προέλευση:

«…Η απληστία και ο φόβος της έλλειψης, είναι στην πραγματικότητα χαρακτηριστικά τα οποία ακατάπαυστα δημιουργούνται και διευρύνονται, ως άμεσο αποτέλεσμα της χρήσης των χρημάτων...». Βασικά η θέση του είναι η παρακάτω: Οι άνθρωποι καθίστανται άπληστοι και υλιστές επειδή το νομισματικό σύστημα είναι σχεδιασμένο να δημιουργεί ανταγωνισμό μέσω της έλλειψης. Αν δεν υπάρχουν αρκετό στην αγορά, οι άνθρωποι εργάζονται σκληρότερα με στόχο να αποκτήσουν χρήματα ακόμη και εις βάρος άλλων. Γι αυτό οι άνθρωποι γίνονται άπληστοι ή όπως ποιητικά διατυπώνεται από τον Lietaur:

«άμεση συνέπεια της οποίας(έλλειψης), είναι η αντιπαλότητα με σκοπό την επιβίωση…».

Αλλά πως ακριβώς έχουμε χειραγωγηθεί να πιστεύουμε ότι οι ανάγκες μας είναι ατελείωτες και η απληστία εγγενής; Η σημερινή κοινωνία βρίθει κυριολεκτικά από θεσμούς(πολιτεία, δικαιοσύνη, σχολείο, θρησκεία) οι οποίοι διαιωνίζουν αυτό τον μύθο, παρόλο που, συνήθως αμφισβητούμε τα κίνητρα και τις μεθόδους των. Ίσως την μεγαλύτερη συνεισφορά έχει η βιομηχανία της διαφήμισης και της αγοράς. Με απλή διαδικασία δημιουργούν στους ανθρώπους το αίσθημα της ανεπαρκείας, της ανικανότητας και της κατωτερότητας εξαιτίας της κατοχής ή μη διαφόρων αγαθών και κατόπιν προσφέρουν συγκεκριμένα προϊόντα ως «κάλυψη» αυτών των υποτιθέμενων ελλείψεων. Βομβαρδίζουν ακατάπαυστα τον πληθυσμό με μηνύματα και εικόνες προτύπων και διασημοτήτων οι οποίοι είναι «ανώτεροι» άνθρωποι από τους άλλους εξαιτίας των επώνυμων ρούχων που φορούν! Τεράστια ποσά σπαταλιούνται ετησίως για να επιτευχθούν τα παραπάνω: Η εταιρία ZenithOptimedia αναφέρει ότι το 2010, ξοδεύτηκαν παγκοσμίως $542 δις για διαφημίσεις, ενώ ταυτόχρονα υπολογίζεται ότι κάθε παιδί βλέπει 40.000 διαφημίσεις τον χρόνο. Γεγονός είναι ότι, παραδιδόμενοι στις προτάσεις αγοράς προϊόντων, ως απόδειξη ανωτερότητας, οι καταναλωτές προβάλλουν τα διάφορα αυτά «πρότυπα» με την θέληση τους, με αποτέλεσμα να γίνονται κινητή διαφήμιση άνευ κόστους.

Ολόκληρη η βιομηχανία μόδας, σε συνεργασία με τα πρακτορεία διαφήμισης, δημιούργησαν και εγκατέστησαν ένα «τεχνητό σύστημα αξιών» στην συνείδηση όλων μας, πείθοντας τον κόσμο ότι ένας άνθρωπος κρίνεται σαν «καλός» ή «κακός», «άξιος» ή «ανάξιος», εξαιτίας της δυνατότητας που έχει να αποκτήσει την «τελευταία λέξη της μόδας». Επιπροσθέτως, διαρκώς ποθούμε περισσότερα: η ιδέα της ατομικής πληρότητας και της επιτυχίας γίνεται τόσο «θολή» και «παράλογη», ούτως ώστε πιστεύουμε ότι το ύψιστο συναίσθημα της ολοκλήρωσης στην ζωή, επιτυγχάνεται με την απόκτηση εμπορικών προϊόντων. Αποτέλεσμα: δημιουργούνται «μόδες»… Ατέλειωτες διαφημίσεις, χειραγωγούν τις αξίες μας, δημιουργώντας «τάσεις» τις οποίες οι άνθρωποι υποχρεώνονται να ακολουθούν, με τον φόβο της περιθωριοποίησης, λόγω της αδυναμίας εναρμόνισης σ’ αυτές. Χάνουμε την αίσθηση του μέτρου και της ισορροπίας: Η συνεχής αξιολόγηση της αυτοεκτίμησης μας, με βάση μια φανταστική, υλιστική, εμπορική κλίμακα, τροφοδοτεί την ανάγκη της συνεχούς και αυξανόμενης κατανάλωσης αγαθών, με σκοπό να γίνουμε προφανέστατα όσο «καλύτεροι» μπορούμε. Τρανταχτό παράδειγμα των αξιών που υιοθετούμε, μπορεί να αντιληφθεί κανείς από το γεγονός ότι μόνο στις ΗΠΑ, πάνω από $250 δις ξοδεύονται ετησίως στο χώρο της μόδας, την ίδια ώρα που ο προϋπολογισμός του Υπουργείο Παιδείας των ΗΠΑ για το 2010 ήταν μόνο $46,7 δις.

Ή όπως με πολύ ευφυή τρόπο, ο George Carlin (Αμερικάνος κωμικός) διατύπωσε:

«Η μοναδική αξία που ισχύει ακόμη στις μέρες μας στην Αμερική, είναι ότι αγοράζουμε διάφορα:

Άνθρωποι ξοδεύουν χρήματα, τα οποία δεν τους ανήκουν, για να αγοράσουν πράγματα που δεν τους χρειάζονται…»

Παρά ταύτα, συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι «αυτή είναι η τάξη των πραγμάτων», και απληστία είναι έμφυτη, άρα αποδεκτή. Αυτή η γελοιωδώς λανθασμένη αντίληψη, στην οποία όλα τα εγχειρίδια της «αγοράς» βασίζονται, η πνευματικών διαστάσεων χαμηλού επιπέδου θεωρία: «Ο θάνατος σου είναι η ζωή μου», από την οποία προέρχεται το άνευ λόγου και αιτίας «Βασικό οικονομικό πρόβλημα», και μέσω αυτού του απίθανου ψέματος διατηρείται η ανόητη υποστήριξη του «Νομισματικού συστήματος», παρ’ όλη την τρομακτικά ολοφάνερη δυσλειτουργία του. Αν θέλουμε να θέσουμε το μέτρο για τα αποτελέσματα αυτής της δυσλειτουργίας, πρέπει να αναφέρουμε ότι 34.000 παιδιά πεθαίνουν καθημερινά εξαιτίας της φτώχειας, και περίπου 3,4 δις άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να ζουν με λιγότερο από $2 την ημέρα. Το πώς κάποιος, ενώ γνωρίζει αυτά τα στοιχεία, αρνείται να ψάξει για εναλλακτικές λύσεις, δεν είναι τίποτα λιγότερο από μια αηδιαστική και παράλογη έλλειψη έγνοιας για την ανθρώπινη ζωή. Αν ακόμη πιστεύετε ότι είναι φυσικό επακόλουθο να είναι άπειρες οι ανθρώπινες ανάγκες, και όχι αποτέλεσμα του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μεγαλώνουμε - περιβάλλον που μας εξαναγκάζει να ανταγωνιζόμαστε αναμεταξύ μας για επιβίωση- θα προσπαθήσω να παραθέσω και κάποια άλλα ευρύτερα παραδείγματα.

Κάτι ανάλογο του «λευκού πίνακα ζωγραφικής» στον οποίο αναφέρθηκα πρωτύτερα, είναι η ιδέα ότι όλα τα παιδιά γεννιούνται κρατώντας έναν καθρέπτη, πάνω στον οποίο αντανακλάται ο κοινωνικός τους περίγυρος. Ένα παιδί που γεννιέται στην και μεγαλώνει στην Ιταλία από Ιταλούς, θα αναπτυχθεί με τις συνήθειες της Ιταλικής κουλτούρας: η προφορά, οι παραδόσεις, οι γεύσεις και όλα οι άλλοι παράγοντες θα αντανακλαστούν στο παιδί. Δεν γεννήθηκε με το γονίδιο του «Ιταλού», στο οποίο μπορεί να οφείλεται η συμπεριφορά του. Παρομοίως ένα παιδί που γεννήθηκε από Γερμανούς γονείς, αλλά υιοθετήθηκε στην Αγγλία, θα αναπτυχθεί εξ αντανακλάσεως με την Αγγλική κουλτούρα, μέσα στην οποία μεγαλώνει και όχι με την Γερμανική. Χαρακτηριστικά όπως η διάλεκτος, η παράδοση, η γεύση, δεν προϋπάρχουν στην ανθρώπινη φύση, πολύ δε περισσότερο η απληστία: κάποιος που ζει μόνος σ’ ένα νησί και δεν αντιμετωπίζει ανταγωνισμό για τροφή και νερό, δεν θα αναπτύξει το ένστικτο των «απεριόριστων αναγκών», με τον τρόπο που θα αναπτυχθεί σε κάποιον που ζει σ’ ένα χωριό μ’ εκατό κατοίκους και πρόσβαση σ’ ένα μόνο δέντρο με φρούτα και μόνο μία πηγή αγαθών...

Επιπροσθέτως και κατ’ αναλογία, τα παραπάνω δεν περιορίζονται μόνο στο κόσμο τον ανθρώπων σαν εκδήλωση συμπεριφοράς που βασίζεται στα βιώματα. Στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σκύλοι εκπαιδευόταν να επιτίθενται και να σκοτώνουν Γιαπωνέζους στρατιώτες. Ταυτόχρονα σ’ άλλες περιπτώσεις σκυλιά εκπαιδευόταν να συνοδεύουν τυφλούς. Τα σκυλιά που σκότωναν στρατιώτες δεν ήταν «κακά», όπως και τα σκυλιά που οδηγούν τυφλούς δεν είναι «καλά»: απλά είναι αποτέλεσμα εκπαίδευσης αναλόγως των συνθηκών, ακριβώς όπως κι εμείς κατηχούμαστε από το νομισματικό σύστημα.

Το ερώτημα που τίθεται συχνά είναι: «Δούλεψα για να αποκτήσω αυτά που έχω, γιατί πρέπει να δίδεται δωρεάν βοήθεια σ’ ανθρώπους στις υπανάπτυκτες χώρες;»

Πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι όσοι γεννιούνται σ’ αναπτυγμένες χώρες, που έχουν στη διάθεση τους ηλεκτρικό ρεύμα, νερό, νοσοκομεία, σχολεία, αυτοκίνητα, τηλέφωνο, τηλεόραση, υπολογιστές και όλες τις μορφές της τεχνολογίας που κάνουν την ζωή μας ευκολότερη, δεν έχουν συνεισφέρει τίποτα απολύτως στην δημιουργία αυτών των τεχνολογιών. Υπήρχαν ήδη. Παρ’ όλα αυτά όμως έχουν πλήρη πρόσβαση σ’ όλες.

Είναι ζωτικής σημασίας να κατανοήσουμε ότι το «βασικό πρόβλημα της οικονομίας» που έχει προκύψει, δεν γίνεται αντιληπτό από τους περισσότερους ανθρώπους: Οι ανθρώπινες ανάγκες δεν είναι ατελείωτες. Τουναντίον το ανταγωνιστικό περιβάλλον της αγοράς «δημιουργεί» ίσως ατελείωτες ανάγκες – ο ανταγωνισμός για επιβίωση είναι αποδεκτός – αλλά το να το αποδεχτούμε σαν δεδομένο για όλους αυτό είναι μάλλον υποκειμενικό και επισφαλές. Στη κοινωνία που ζούμε σήμερα, κίνητρο και μέτρο για την επιτυχία είναι η χρηματική ανταμοιβή και η συνεχής επιδίωξη πολλαπλασιασμού του (ακόμη κι όταν δεν υπάρχει πραγματική ανάγκη), μοιάζει φυσικό επακόλουθο. Παρομοίως όμως το «βασικό πρόβλημα της οικονομίας» δεν είναι το υπέρτατο εμπόδιο για την μετάβαση σε μία «Οικονομία Βασισμένη στους Φυσικούς Πόρους» (ΟΒΠ). Αν οι άνθρωποι εξαναγκάζονται να πιστεύουν ότι θα απαιτούν υλιστικές απολαύσεις επ’ αόριστον, παρομοίως μπορούν να δεχθούν και το αντίθετο. Αυτό δεν είναι μία μεθοδολογία χωρίς βάση στο σημερινό σύστημα: σε μία ομιλία του προς του σπουδαστές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης το 2010, ο Αμερικανός ερευνητής μοντέλων που έχουν βάση σε διαφορετικά κίνητρα, Dan Pink, έθεσε προς συζήτηση τον παρακάτω αντισυμβατικό τρόπο προσέγγισης της απασχόλησης:

Στη διάρκεια των τελευταίων ετών, μια αυστραλιανή εταιρεία λογισμικού με την επωνυμία Atlassian, εισήγαγε ένα τέτοιο σύστημα που ονομάζεται «FedEx days» - που πιθανώς απορρέει από την ιδέα της παράδοσης και κατά την διάρκεια της νύχτας - στις επιχειρήσεις της. Η ιδέα είναι ότι, πολλές φορές το χρόνο, σ’ ολόκληρο το εργατικό δυναμικό παρέχεται 24 ώρες ελεύθερος χρόνος, για να κατασκευάσουν μια λύση σε ένα πρόβλημα δικής τους επιλογής. Τους επιτρέπεται να εργαστούν σ’ οτιδήποτε, χωρίς περιορισμούς στόχων ή προϋπολογισμών, αρκεί να μην σχετίζεται με την καθημερινή τους εργασία. Η Atlassian παραδέχεται ότι ορισμένες από τις πιο επιτυχημένες λύσεις λογισμικού της προέρχονταν από αυτές τις «FedEx days». Οι μηχανικοί που αναπτύσσουν τις ιδέες αυτές, υποκινούνται από την ευκαιρία που τους δίνεται να εκφράσουν τις δημιουργικές τους δυνατότητες και να παρουσιάσουν την ικανότητά τους και όχι λόγω κάποιας χρηματικής ανταμοιβής ή την ανάγκη για απόδοση οριοθετημένων αποτελεσμάτων.

Αυτή η προσέγγιση έχει υιοθετηθεί από το γίγαντα του Διαδικτύου, Google, το οποίο λειτουργεί με μια πολιτική γνωστή ως «Twenty Percent time». Αντί να δοθεί η δυνατότητα ελεύθερης εργασίας εκτός στόχων και αντικειμένων μιας ή δύο ήμερων το χρόνο στο προσωπικό, οι μηχανικοί της Google δουλεύουν εκτός επίβλεψης της διοίκησης σε ποσοστό 20% του συνολικού χρόνου εργασίας τους. Η υιοθέτηση αυτού του τρόπου εργασίας είχε ως αποτέλεσμα μερικά από τα πιο διάσημα «εργαλεία» της εταιρίας: Google News & Gmail. Σε μία ομιλία του στο Πανεπιστήμιο του Standford ο αντιπρόεδρος και υπεύθυνος προϊόντων έρευνας και εμπειρίας χρήστη, δήλωσε ότι το 50% όλων των νέων αυτών προϊόντων είναι απόρροια αυτού του τρόπου εργασίας.

Οι τάσεις αυτές οδήγησαν στην ανάπτυξη μιας ολόκληρης φιλοσοφίας, όσον αφορά τα κίνητρα της εργασίας, γνωστή ως «ROWE»(αποτελέσματα εκ του περιβάλλοντος εργασίας) . Η φιλοσοφία ROWE δέχεται ως γεγονός ότι, στις επιχειρήσεις αλλά και τον ευρύτερο κόσμο, ο μοναδικός αναγνωρισμένος παράγοντας για τη μέτρηση της επιτυχίας, είναι τελικά τα αποτελέσματα. Εξ αυτού, επιχειρήσεις που υιοθέτησαν την προσέγγιση της φιλοσοφίας «ROWE», δεν θέτουν στο προσωπικό τους περιορισμούς ωραρίων, γραφείων, αντικειμενικών σκοπών ή οποιαδήποτε άλλη απαίτηση η οποία εγκλωβίζει την δημιουργικότητα τους. Οι απασχολούμενοι μπορούν να εργαστούν όταν θέλουν, όπου θέλουν, για όποιους σκοπούς θέλουν, αρκεί να επιτευχθεί ό τελικός στόχος. Δεν καθοδηγούνται για το πώς ή πότε να κάνουν πράγματα, και ως αποτέλεσμα αυτό τους επιτρέπει να αναπτύξουν τις δικές τους μοναδικές δημιουργικές μεθόδους και τα κίνητρά τους. Ως αποτέλεσμα, σ’ όλες τις περιπτώσεις που υιοθετήθηκε η φιλοσοφία «ROWE» η ικανοποίηση και η δραστηριοποίηση των εργαζομένων έχει αυξηθεί και εξ αυτού και η συνολική παραγωγικότητα.

Το 1993, η Microsoft ξεκίνησε ένα έργο μικρής τελικά απήχησης, για τη δημιουργία μιας ψηφιακής εγκυκλοπαίδειας, που ονομάζεται Encarta. Μπορεί να έχετε υποθέσει σωστά, ότι Encarta δεν έτυχε ευρείας αποδοχής, λόγω του γεγονότος ότι ήταν εμπορικά ανεπιτυχής. Αυτή η έλλειψη επιτυχίας, ήρθε ως φυσικό επακόλουθο, παρά τις μεγάλες επενδύσεις που καταβλήθηκαν στους επαγγελματίες που δημιουργούν τις καταχωρήσεις εγκυκλοπαίδειας, και εργάστηκαν υπό άριστες συνθήκες (αλλά υπό αυστηρές προθεσμίες παράδοσης), σε αντίθεση με όσα μας λένε για την καθοδήγηση των ανθρωπίνων επιτευγμάτων από το χρηματικό κίνητρο. Οκτώ χρόνια μετά την παρουσίαση της Encarta, ένα άλλο εγκυκλοπαιδικό έργο ξεκίνησε, αυτή τη φορά χρησιμοποιώντας ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο. Στο μοντέλο αυτό, δεν υπάρχουν αμοιβές για τους συνεισφέροντες, ούτε υπάρχει κανένα άλλο είδος, υλιστικής ανταμοιβής. Είναι βασισμένο απλώς στο γεγονός, ότι οι άνθρωποι απολαμβάνουν να εκφράζουν τη δημιουργικότητά τους, όταν δοθεί η ευκαιρία να συνεισφέρουν σε ένα σκοπό που δεν περιορίζεται από προσωπικά οφέλη. Ως αποτέλεσμα, η Wikipedia είναι αναμφισβήτητα η πιο γνωστή ψηφιακή εγκυκλοπαίδεια στον κόσμο σήμερα, με μεγάλη διαφορά, σε σχέση με την απήχηση της Encarta.

Αυτό που αποδεικνύουν όλες αυτές οι επιτυχίες, είναι ότι επιτρέποντας στην ανθρώπινη φυλή να έχει την πεποίθηση ότι μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά, λιμνάζοντας στο ξεπερασμένο νομισματικό σύστημα, είναι απλώς αντιπαραγωγική και αναποτελεσματική. Όσο το δεχόμαστε αυτό, θα συνεχίσουμε να ζούμε σε μια κοινωνία όπου η αξιοπρέπεια και η ηθική συμπεριφορά είναι ουσιαστικά αδύνατη.


"Λέγαμε πόσο πολύ σημαντικό είναι, να επιτευχθεί, στον ανθρώπινο νου, η ριζική επανάσταση. Η κρίση είναι μια κρίση στη συνείδηση. Μια κρίση στην οποία δεν μπορούμε να δεχτούμε πια τα παλιά πρότυπα, τις αρχαίες παραδόσεις. Και, λαμβάνοντας υπόψη αυτό που ο κόσμος είναι τώρα, με όλη την δυστυχία, τις συγκρούσεις, καταστροφική βία, την επιθετικότητα, και ούτω καθεξής, ο άνθρωπος εξακολουθεί να είναι όπως ήταν: εξακολουθεί να είναι βίαιος, επιθετικός, κτητικός, ανταγωνιστικός, και έχει χτίσει μια κοινωνία προς αυτή την κατεύθυνση..."

Jiddu Krishnamurti

Το άλλο μισό του «βασικού οικονομικού προβλήματος», είναι αναμφισβήτητα λιγότερο ασαφές: «οι πόροι του πλανήτη είναι πεπερασμένοι». Ωστόσο, αυτό δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως: «τα χρήματα είναι ο μόνος τρόπος για τη διανομή κάτι περιορισμένης ποσότητας».


Είναι αλήθεια ότι αν συνεχίσουμε να τροφοδοτούμε περίπου 300 εκατομμύρια αυτοκίνητα με πετρέλαιο, θα μας τελειώσει. Είναι αλήθεια ότι αν συνεχίσουμε να θερμαίνουμε τα σπίτια μας με χρήση άνθρακα και φυσικού αερίου, θα μας τελειώσει. Είναι επίσης αλήθεια ότι, στο έργο του «Η Δημοκρατία», ο Πλάτωνας προσδιόρισε ότι: «Η αναγκαιότητα είναι η μητέρα της εφεύρεσης». Αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι, κάθε φορά που η ανθρωπότητα ξεμένει από μια φυσική πηγή, μια εναλλακτική λύση θα επιδιωχθεί. Αυτό δεν είναι λιγότερο αληθές σήμερα από ότι ήταν το 380 π.Χ.: συνειδητοποιώντας ότι οι ενεργειακές πηγές μας φθίνουν, μαζικές επενδύσεις έχουν γίνει σε «πράσινο» καύσιμο - ίσως περισσότερο από ότι έχουμε ποτέ συνειδητοποιήσει. Το γεγονός είναι ότι θα μπορούσαμε να σταματήσουμε την καύση όλων των ορυκτών καυσίμων από αύριο, χωρίς να ξεμείνουμε ποτέ από ενέργεια, χρησιμοποιώντας τις σύγχρονες τεχνολογίες. Μόνο η Γεωθερμική ενέργεια, έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί πηγή του ενεργειακού δυναμικού αρκετά ισχυρή για να τροφοδοτήσει τον κόσμο, όπως είναι τώρα, για τα επόμενα 4000 χρόνια.


Επιπροσθέτως, η θερμότητα του πυρήνα του Γης ανανεώνεται συνεχώς, επιτρέποντας στη γεωθερμική ενέργεια να τροφοδοτεί στην πραγματικότητα τα πάντα στη γη απείρως. Αν και έχω ασχοληθεί μόνο για λίγο με το θέμα της ενέργειας, δεν απαιτεί κάποιον εξειδικευμένο επιστήμονα για να αρχίσουμε να μαντεύουμε τον απεριόριστο αριθμό των πιθανών εναλλακτικών υλικών και των πόρων που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν, δεδομένου της απίστευτα γνωστής τάσης του ανθρώπου προς την καινοτομία.

Όταν ο Franklin Delano Roosevelt, 32ος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, άρχισε ν’ αναζητά τρόπους για να εισέλθει η χώρα του στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ΗΠΑ κατείχαν περίπου 600 μαχητικά αεροσκάφη, και στερούνταν τα κεφάλαια για να κατασκευάσουν περισσότερα.

Ωστόσο, έχοντας πρόσβαση σε φυσικούς πόρους για την παραγωγή μαχητικών, κατασκεύαζαν 90.000 ετησίως, μέχρι το τέλος του πολέμου.

Αυτό δείχνει ότι, σε περιόδους πολέμου, είμαστε κάτι παραπάνω από ικανοί να παράγουμε όπλα σε απίστευτους ρυθμούς, ανεξάρτητα από τη διαθεσιμότητα των χρημάτων. Φανταστείτε αν η ίδια αποτελεσματικότητα εφαρμοζόταν σε καιρούς ειρήνης, και αντ' αυτού επιλέγαμε να παράγουμε τρόφιμα να χτίζουμε σχολεία και νοσοκομεία αντί για μαχητικά αεροσκάφη. Αυτό είναι μια απόδειξη για την πραγματική ικανότητά μας να παράγουμε αφθονία, όταν είναι απαραίτητο.


Ελπίζω ότι θα κρίνετε αυτό το άρθρο με ανοιχτό μυαλό. Προφανώς, είναι δύσκολο να δεχθούμε ότι όσα σας έχουν διδάξει οι δάσκαλοι σας και τα βιβλία, σχετικά με τον τρόπο που ο άνθρωπος λειτουργεί εντός αυτού του συστήματος, είναι ένας συνδυασμός ψεμάτων και ανοησιών, αλλά ελπίζω ότι είστε αρκετά ευφυή για να μην δεχθείτε το πρώτο πράγμα που ακούτε ή διαβάζετε, ως ευαγγέλιο. Σε έναν κόσμο, όπου τόσα πολλά, είναι συγκεντρωμένα με βάναυσο τρόπο, στα χέρια λίγων σε βάρος τόσο πολλών, είναι εύκολο να κατανοήσουμε ότι κάτι είναι πολύ λάθος. Καθήκον απέναντι στον εαυτό σας και σε όλους τους άλλους γύρω σας, είναι να μην σταματήσετε ποτέ τις ερωτήσεις. Να είστε δάσκαλος και μαθητής: “Εμπνεύστε τον καθένα γύρω σας με το παράδειγμά σας”.

«Τα χρήματα είναι σημαντικά μόνο σε μια κοινωνία, που οι πόροι για την επιβίωσή είναι περιορισμένοι και πρέπει να ελέγχονται και οι άνθρωποι δέχονται χρήματα ως μέσο ανταλλαγής για τους λιγοστούς αυτούς πόρους. Τα χρήματα είναι ένας κοινωνικός συμβιβασμός: δεν είναι φυσικός πόρος και δεν αντιπροσωπεύει κανέναν. Δεν είναι απαραίτητα για την επιβίωση, αλλά έχουμε εξαναγκαστεί να τα θεωρούμε..."

Jacque Fresco

Η μετάφραση είναι δική μου από το άρθρο "Το βασικό πρόβλημα της οικονομίας" του τεύχους Αυγ-Σεπ 2010 του Newsletter του κινήματος Zeitgeist...

Πόσο ακόμα θα σέρνεσαι καταγής, μέσα σε λάσπες και μιαρά περιττώματα; Πόσο ακόμα θα βάζεις πάνω απ’ την αγάπη σου, εκείνον τον τρομαχτικό, εξευτελιστικό φόβο που σου μάθανε να φωνάζεις ζωή; Πόσο ακόμα θα ξεσκίζεις με βία κάθε σύναψη λογικής στο τρομαγμένο σου μυαλό; Πόσο ακόμα;

Ξεκίνησες το ταξίδι μέσα στα σκοτεινά πέπλα της εποχής της άγνοιας. Πάλεψες σαν θηρίο με τα στοιχειά της φύσης αλλά και με τα τέρατα που δημιούργησε το μυαλό σου. Κατάφερες να τα δαμάσεις όλα, κατάφερες να γίνεις «άνθρωπος». Κι όμως, δεν μπόρεσες ποτέ να δεις καθαρά. Έφτιαξες συστήματα, θρησκείες, ιδεολογίες, περιουσίες. Έσφαξες τους άλλους, σφάχτηκες από άλλους, είδες τις «αλήθειες», μπήκες σε λίστες, έγινες νούμερο, έγινες αυθεντία, έγραψες ιστορία, χάραξες σύνορα, γκρέμισες όνειρα, βρώμησες τον τόπο με την τοξική σου ανάσα, αυτή που ζέχνει «πρόοδο» και κέρδος.

Πόσο ακόμα θα σέρνεσαι καταγής, σκουλήκι όμοιος, καταναλώνοντας μόνο για χάρη της αφόδευσης; Πόσο ακόμα θα βάζεις πάνω απ’ την αγάπη σου, εκείνο το τραγικό, αποτρόπαιο «πρέπει» που σου μάθανε να αποκαλείς ελευθερία; Πόσο ακόμα θα ξεσκίζεις με βία κάθε δεσμό που σε κρατά ενωμένο με τον συνάνθρωπο; Πόσο ακόμα;

Βούτηξες στο βόθρο της ιδιοτέλειας, ανέχτηκες τη λοβοτομή, μίσησες την ομορφιά, βάφτισες «δίκαιο» τη σκλαβιά, έπεσες σε λήθαργο χωρίς όνειρα, αγόρασες ψεύτικες υποσχέσεις, πούλησες την αξιοπρέπεια για λίγη «ησυχία», καταράστηκες τη διαφορετικότητα, αναθεμάτισες το καινούργιο, εξιδανίκευσες τη μετριότητα, έκαψες τους «αιρετικούς», έσβησες τη φλόγα του έρωτα, έκρυψες από το φως κάθε σπόρο, κάθε σκέψη, κάθε ιδέα, κάθε συναίσθημα που θα μπορούσε να σε λευτερώσει.

Πόσο ακόμα θα σέρνεσαι καταγής; Πόσο ακόμα;

Σύντομα θα σε πατήσουν τα πέλματα των ονειροπόλων. Σύντομα θα σε συντρίψουν οι κραυγές του πόθου τους. Σύντομα θα σε κάψουν οι φλόγες της επανάστασης. Σύντομα θα σε ξεχάσουν. Σύντομα αυτοί που νοιώθουν, θα συνεχίσουν το ταξίδι που εσύ άφησες στη μέση.

Methexis Erratum

Τελικά από όπου και να το δει κανείς ο σύγχρονος και έκπτωτος συνάμα ανθρωπολογικός τύπος αρνείται ακόμη και τώρα σε στιγμές ύστατης αξιακής χρεοκοπίας να αποδεχθεί την αληθινή παθολογία του πολιτισμού του.
Παλινωδεί μεταξύ λογοκρατιών που νομιμοποιούν την κοινωνική θέσμιση κάνοντας επικλήσεις σε υπεροπτικές ορθολογικότητες συρρικνωμένες στα όρια κάποιου οικονομικού μεγίστου ή αρίστου.
Για την ευημερία του ή την τραγωδία του προσφεύγει σε εγχειρίδια μακροοικονομίας που βρίθουν εξισώσεων αλλά στερούνται νοημάτων εκτός ίσως ως ασκήσεις γραμμικής άλγεβρας και διαφορικού λογισμού.
Ποσοτικοποιούν το απροσδιόριστο και ολοκληρώνουν το άγνωστο.
Αποτιμούν και ιεραρχούν τα πάντα με βάση την οικονομική τους διάσταση.
«Εξορθολογίζουν» το βίωμα εξομοιώνοντας το με ένα αριθμητικό ισοδύναμο ακολουθώντας συμβάσεις που υπαγορεύει η όποια ιδεολογία υποστηρίζουν.
Δεν απαντούν στο αν το εμφανές πλέον πρόβλημα συστημικής ευστάθειας είναι κοινωνικό, πολιτικό, εθνικό, ευρωπαϊκό, παγκόσμιο ή πολιτισμικό.
Μεταξύ άλλων δηλαδή σήμερα διαπιστώνεται το χάσμα ανάμεσα στο σύστημα αυτό καθαυτό και τα εργαλεία που επιχειρούν να το περιγράψουν και να το νομιμοποιήσουν.

Η πραγματικότητα ποτέ δεν υπήρξε ούτε θα υπάρξει ιδανική, διεπόμενη από αδιάβλητους κανόνες. Αντίθετα χαρακτηρίζεται παγκοσμίως από τις ανομολόγητες παρασκηνιακές κρατικές μεθοδεύσεις και από τις διαπλοκές των αλληλένδετων πολιτικών εξουσιών και οικονομικών συμφερόντων.

Η παράνοια της τωρινής καπιταλιστικής καθημερινότητας δικαιολογείται με το πρόσχημα του αναπόφευκτου και ότι καμία πολιτική δε μπορεί να αντισταθεί ολοκληρωτικά στη κατασπαρακτική δύναμη της οικονομίας. Από την άλλη η έλλειψη ενός πολιτικού κινήματος ικανού να δονήσει του πληθυσμούς τους αφήνει έρμαια των χρηματιστηριακών κερδοσκοπιών. Ο πολίτης αιωρείται μεταξύ ψευδομιγμάτων πολιτικής ασπόνδυλης κατ’ ουσία και υποταγμένης στις συντεχνίες και τους επαγγελματίες της εξουσίας. Έτσι όπως διαφαίνονται τα πράγματα δεν αποκλείεται τίποτε απολύτως να μην εμποδίσει την αυτοπαγιδευμένη συναινετική πραγματικότητα από την ολοσχερή καταστροφή της. Εκτός κι αν γίνει το κατ’ αρχήν ανόητο ή άντε αδιανόητο. Τελικώς βέβαια αυτονόητο. Impossible λένε κάποιοι.

Μη γελιέστε όμως. Το impossible δεν είναι καμιά επανάσταση όπως την φαντάζονται οι κομμουνάρες. Ο κομμουνισμός έχει φανεί ιστορικά ως η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος. Είναι απλά μία εκδήλωση του γραφειοκρατικού καπιταλισμού. Εν πολλοίς ίσως χειρότερος καθότι στην φιλελεύθερη ολιγαρχία του καπιταλισμού αντιπροτείνει τον ανορθολογισμό της κομμουνιστικής πολιτικής που οδηγεί σε παντελώς αυταρχικές εξουσίες κι εν τέλει σε έναν αναπόδραστο ολοκληρωτισμό. Τουλάχιστον στον σύγχρονο καπιταλισμό κάποιοι έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν την άγνοια ή τον ύπνο. Όπως και ο σημερινός πάντως κατ’ ουσία φιλελευθερισμός έτσι και μαρξισμός όσο άντεξε μεταμορφώθηκε σε μία ιδεολογία που την χρησιμοποιούσαν μικρές ομάδες για άσκηση και διατήρηση εξουσίας. Αδυνατούσε να περιγράψει το γραφειοκρατικό φαινόμενο, υποβάθμισε τον ίδιο τον ταξικό αγώνα του απλού πολίτη υποβαθμίζοντας την δημιουργική του ικανότητα και δεν μπόρεσε να επαυξήσει την οικονομική θεωρία προς το σχηματισμό μιας ευρύτερης αξιακής.

Η ανεπάρκεια του σημερινού καπιταλισμού αλλά και του ιστορικού σοσιαλισμού έχει να κάνει με την τάση που έχει δείξει έως τώρα η κληρονομημένη φιλοσοφία να αναζητά βεβαιότητες και «αντικειμενικές» θεμελιώσεις -αποτέλεσμα της φύσης μας που μας ωθεί προς τη σιγουριά, την ασφάλεια, τη σταθερότητα τη ραθυμία και την φυγοπονία-.
Αυτή η τάση κρυσταλλώνει τη θεωρία και δημιουργεί συστήματα που εκ κατασκευής περιέχουν αυτοματισμούς οι οποίοι προσπαθούν να ελέγξουν όλες τις δραστηριότητες καθοδικά της εξουσιαστικής ιεραρχίας.

Αναπόφευκτη συνέπεια αυτού είναι τελικά η κρίση σε όλες τις εκδηλώσεις της κοινωνικής ζωής, αφού διαρρηγνύονται όλες εκείνες οι ψυχικές και κοινωνικές προϋποθέσεις που επιτρέπουν την ολιστική πρόσληψη. Της τέχνης, του λόγου (αναρωτηθήκατε ποτέ γιατί η γλώσσες φθίνουν?) ή της επιστήμης λόγου χάριν. Ακόμη περισσότερο έχει ως συνέπεια τον εγκλωβισμό της φαντασίας και τη δημιουργικής ικανότητας. Όλα εντάσσονται σε pattern σαλαμοποίησης και τρομοκράτησης. Με πόρτες διαφυγής ξανά προς συστημικές αναδιπλώσεις τη ίδιας κληρονομημένης φιλοσοφίας και συντηρητικές αναπροσαρμογές του ιδίου συστήματος. Εκτός κι αν οριακά γίνει όπως είπαμε το impossible που στην πράξη καθόλου impossible δεν είναι αν σκεφτεί κανείς πως αποτελεί συνέπεια της εντροπίας που στο τέλος φέρνει ή κατακλυσμό ή άλμα.

Ας στοιχειοθετήσω σύντομα κάποιες σκέψεις:

Πλέον στη φυσική η αρχή της απροσδιοριστίας, ο κυματοσωματιδιακός δυϊσμός, η αλληλεπίδραση παρατηρητή και παρατηρούμενου, η έννοια της τοπικότητας (στο "παράδοξο ERP"), για να αναφέρω κάποια πολύ βασικά, θίγουν το βασικό χαρακτηριστικό του «είναι» όπως το έχει αποδώσει έως τώρα η κληρονομημένη φιλοσοφία. Και αυτό είναι η καθοριστικότητα. Το σκέπτεσθαι οφείλει να ανασκευαστεί μετά της διαπίστωσης που θέλει κεντρικό χαρακτηριστικό του «είναι» να μην είναι η καθοριστικότητα αλλά η διαρκής αυτοαλλοίωση του. Η σκέψη οφείλει να σταματήσει σύμφωνα με την τάση της δύσης να θεσμίζεται ως λόγος και άρα να ωθεί την κληρονομημένη φιλοσοφία στη δημιουργία αξιωμάτων και θεωρήσεων ώστε να υπάρξουν αποτελεσματικές δράσεις.

Μπροστά στην παραδοσιακή οντολογία «του πέρατος», της καθοριστικότητας (όρος πλατωνικός αλλά και εγγελιανός), ούσα «συνολοταυτιστική» ,όπως την είπε ο Κάστορας, και ακατάλληλη να σκεφθεί το αέναα έτερο, αντιπροτείνουμε την αριστοτέλεια ενεργειοκρατία ή τον ηρακλείτιο ενεργισμό που δεν απολυτοποιούν το λόγο και δεν δημιουργούν τάσεις κατασκευής μαζικών δογμάτων, κανόνων, νόμων. Ο λόγος δεν αποτελεί κυρίαρχο όργανο κυριαρχίας (Nietzshe, Marcuse) ούτε είναι απαραίτητα το ικανότερο μέσο παρά μόνο με την επικράτηση της συνολοταυτιστικής διάστασης του -πάντοτε μερική- και τον εξοβελισμό, -πάντοτε μερικό- της φαντασιακής διάστασης.

Με την παραδοχή της ενεργειακής ρευστότητας του λόγου και της εγγενούς απροσδιοριστίας του «είναι» απορρίπτεται η προσπάθεια αναγωγής της ανθρώπινης ιστορίας σε αποκλειστικά βιολογικούς παράγοντες και αποσυνδέεται η ιστορία από προϊόν μιας κάποιας μονοσήμαντης έλλογης δραστηριότητας. Η ιστορία δεν αποτελεί μία ένωση κουκίδων, μέσω συμβάσεων και προσεγγιστικών εργαλείων, για να βγει μία γραμμή. Είναι ένα πυκνό δίκτυο σχέσεων ποσοτήτων και ποιοτήτων που πρέπει να επαναξιολογείται ανά στιγμή.

Κοινωνία και ιστορία -το λεγόμενο κοινωνικο-ιστορικό του Κάστορα- αποτελούν κάτι αντίστοιχο του κυματοσωματιδίου, και νοούνται ως αποτέλεσμα του κοινωνικού φαντασιακού δηλαδή της κοινωνικής ικανότητας οντογέννεσης. Η πραγματικότητα δεν μπορεί να εξορθολογιστεί πλήρως και διατηρεί πάντοτε μία εγγενώς απροσδιόριστη διάσταση καθώς οι συνιστώσες της είναι ένα πλέγμα αδύνατο να διαχωριστεί.

Να τονιστεί πως έτσι δεν αμφισβητεί κανείς την ερμηνευτική ισχύ των επιστημών ή της επιστημονικής διερεύνησης. Αντιθέτως γίνεται η παραδοχή πως η πραγματικότητα επιδέχεται πολλών «λογικών» εξηγήσεων ανάλογα τη σκοπιά και τα εργαλεία. Ο παρατηρητής επηρεάζει του παρατηρούμενο. Η νομιμότητα του επιστημονικού εγχειρήματος επαφίεται στη δυναμική πλέον «κοινή λογική». Μέχρι τώρα η κληρονομημένη φιλοσοφία έδινε την ψευδαίσθηση πως επέτρεπε τον πλήρη εξορθολογισμό της ιστορίας, πράγμα όπως διαφαίνεται από τα προλεγόμενα άτοπο καθώς προϋποθέτει την κατοχή της αλήθειας –ή όλης της πληροφορίας μεταξύ δύο κουκίδων-χρονικών στιγμών αν προτιμάτε- που βεβαίως είναι ατελής(ατελείωτη), καίει, και ποτέ καμιά μνήμη δεν αρκεί να την χωρέσει.

Θα διερωτάστε λοιπόν ποια είναι η αλήθεια; Ήταν βολικό έως τώρα για την παραδοσιακή οντολογία του πέρατος και της καθοριστικότητας, να δημιουργεί κλειστές γνώσεις, ανθρωποφαγικές ηθικές και μία φαύλη ιστορική πραγματικότητα. Και τελικά να καταστέλλει την ανθρώπινη φαντασία που είναι η κατεξοχήν πηγή οντογένεσης αλλά και κατεξοχήν η ικανότητα που προσδιορίζει το ανθρώπινο ον και που θα μπορούσε να παίξει μέσα στην ιστορία των θεσμισμένων κοινωνιών ρόλο λυτρωτικό.

Όλα τα θρησκευτικά – πολιτικά - εξουσιαστικά ρεύματα των τελευταίων χιλιετιών φέρουν μεγάλη ευθύνη για αυτό. Επικαλούνται παράδοξα την μία δική τους αλήθεια. Αποκρύπτουν βέβαια το προφανές. Η αλήθεια δεν είναι μία. Η αλήθεια είναι η κοινωνική μνήμη. Είναι η συναινετική πραγματικότητα. Είναι το αποτέλεσμα σύγκλισης του ατομικού-ριζικού φαντασιακού με το κοινωνικό φαντασιακό και το αντίστροφο. Είναι ο γεωμετρικός τόπος που ορίζουν οι σχέσεις ανάμεσα στα υποκείμενα και το σύνολο. Ένα σύνολο διασυνδέσεων.

Με τις παραπάνω παραδοχές εύκολα αναδεικνύεται η δημιουργική διάσταση της ανθρώπινης δραστηριότητας. Αν το υποκείμενο δεν κληρονομήσει μία φιλοσοφία, μία ιδέα ή ένα θεσμό θα παίξει σημαντικό ρόλο στην δημιουργία, διαμόρφωση και μεταμόρφωση του. Από την ετερονομία, τον ορισμό της αλήθειας-νόμου από κάποια θολή και με αλαζονικές καταγωγές ιεραρχία, περνάμε στο πρόταγμα της αυτονομίας. Από τις δέκα εντολές, ή τους νόμους κάποιας δημοκρατικής παρωδίας περνάμε στην αυτοθέσμιση. Από τους αστικούς ορθολογισμούς των κομματικών απόψεων που προσπαθούν να επικυρώσουν ωφελιμιστικά τον σκοπό τους, περνάμε στα προτάγματα της αυθυπαρξίας. Η φυσική πραγματικότητα που επιδέχεται πολλών λογικών, πολλών τρόπων δηλαδή, γίνεται αντικείμενο συνδιαμόρφωσης. Δεν υπάρχει κάποιο εγγενές νόημα ούτε κάποια «αιώνια» αλήθεια πέρα από αυτό που δημιουργεί η ίδια η κοινωνία μέσω της ιστορίας.

Σε μία δημοκρατία που έχει θεσπιστεί πάνω σε τέτοιες φιλοσοφικές βάσεις, με την άρνηση των όποιων αυθεντιών ή της όποιας αυθεντικότητας, ξεπροβάλλουν αυθόρμητα ως τα βασικά σχήματα της ελευθερίας η συμμετοχή ως πρόταγμα αυτονομίας και η συλλογικότητα ως διάθεση για αυτοοργάνωση της κοινωνίας. Εύκολα το λοιπόν διαπιστώνει κανείς το σαφές έλλειμμα της σημερινής δημοκρατίας. Έλλειμμα στο οποίο μας οδηγεί ο τρόπος με τον οποίο αποδεχόμαστε να διαμορφώνονται οι πολιτικές αυτού συστήματος.

Την ώρα που η αλήθεια της κοινής γνώμης προσβάλλεται σωρηδόν και η σημασία της άποψης - της γνώμης - της διάθεσης εξοστρακίζεται στο πυρ το εξώτερο, την ώρα που οι πολιτικοί ταυτίζουν το εφικτό με το ραγιαδισμό και οι εκλογές φαντάζουν ως placebo, την ώρα που η επιτάχυνση της εξέλιξης κάνει τα 4 χρόνια ανά εκλογές να φαίνονται αιώνες, γίνεται αντιληπτό πως το impossible στο οποίο αναφερθήκαμε δεν είναι κάποια οργανωμένη επανάσταση με φωτιές και τσεκούρια ούτε κάποιο πραξικόπημα με τανκς. Δεν είναι κάποια ένδοθεν μεταβολή του συστήματος και της φαύλης κομματοκρατίας ούτε κάποια μαγική μεταμόρφωση των πολιτικών ή των απολίτικων πολιτών. Ούτε φυσικά κάποια επιστροφή στον Μαρξ. Είναι το αναπόφευκτο όριο αλλά και συνάμα η συνθήκη κάθε δημοκρατικής κοινωνίας. Η ύβρις. Η ύβρις εναντίον της ετερονομίας. Η ύβρις εναντίον της αδικίας που αυτή προκαλεί. Η ύβρις εναντίον των έξωθεν κομισμένων λογικών. Η καταγγελία της δημοκρατίας ως μη δημοκρατίας. Η καταγγελία της ως πολίτευμα που έχει χάσει όλα τα δομικά του χαρακτηριστικά, και έχει πάρει αυτά της τυραννίας.

Τρανό παράδειγμα η χώρα μας που βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα της παγκόσμιας κρίσης. Έρχονται δεύτερες οι όποιες συζητήσεις για μείγματα πολιτικής, σοσιαλδημοκρατίες, φιλελευθερισμούς, ευρωπαϊκούς προσανατολισμούς, οικονομικές τεχνικές, πολιτικές συμμαχίες και λοιπούς αστικούς ταλιμπανισμούς όταν στη πράξη έχει καταλυθεί ολοσχερώς το πολίτευμα.

Με τέτοιες συνθήκες φάρσας ή φιάσκου, ειδικά στη χώρα μας, ίσως είναι η ύστατη ευκαιρία για τον καθένα από μας να προτάξει αυτό που τελικά δεν είναι και τόσο ανόητο αλλά είναι μάλλον αυτονόητο. Την αυτονομία του. Την ελευθερία του. Είναι αυτός που οφείλει και θέλει να ορίζει τον εαυτό του, αντί οι αποφάσεις να παίρνονται ερήμην του. Να καταγγείλει την σύγχρονη δημοκρατία με σκοπό να την καταλύσει αυτή και την συναινετική πραγματικότητα που την έπλασε. Αλλά και να την ξαναιδρύσει. Και ταυτόχρονα να μεταμορφώσει μέσα από αυτές τις διεργασίες και το μιαρό σύστημα που την συνοδεύει. Να πυροδοτήσει την παγκόσμια κοινωνική μεταστροφή προς το προφανές του προτάγματος της αυτονομίας.

Πως θα γίνει αυτό; Να απαιτήσει σταθερά και επίμονα εκλογές για συντακτική εθνοσυνέλευση, καινούριο εξ υπαρχής σύνταγμα με όρους που θα αποκλείουν την επιστροφή της κομματοκρατίας, την διείσδυση των οικονομικών συμφερόντων στη πολιτική αλλά με εργαλεία για την αυτοθέσμιση της κοινωνίας και την εγκαθίδρυση πιο συμμετοχικής δημοκρατίας.

Δεν γνωρίζω αν η ραγδαία επιτεινόμενη οικονομική ύφεση οδηγήσει σε έκρηξη βίας και αίματος, σε πανικό ζούγκλας ή όπως εκτιμώ ή επιθυμώ το αίσθημα οργής μετατραπεί σε πολιτισμένη μαζική παθητική διαμαρτυρία. Κανείς πάντως δεν θα στοιχημάτιζε πως η πλημμυρίδα της εντροπίας θα καταπνιγεί. Το impossible είναι απλά και μόνο θέμα βούλησης.

Έως του σημείου που θα σχηματιστεί μία κρίσιμη μάζα ικανή να σπρώξει τις εξελίξεις, εγώ προσωπικά θα επαινώ την τιμωριτική ψήφο που απονομιμοποιεί τη σημερινή φαυλότητα.

Ζήτω η επανάσταση της κοινής λογικής.